به گزارش خبرگزاری ایمنا، آسمان ایران که روزگاری مأمن امن و آرامش هنر و معماری بود، این بار شاهد تهاجمی بیرحمانه از سوی ائتلاف پلید آمریکایی-صهیونیستی است که نه تنها به جان و ملت، بلکه به روح و هویت تاریخی این سرزمین هجوم برد. حملات هوایی گستردهای که با نقض آشکار تمام کنوانسیونهای بینالمللی و قواعد حقوق بشردوستانه انجام شد، آثار جاودانهای را هدف قرار داد که حافظه بشریت و نمادهای شکوه تمدن ایرانی-اسلامی بودند.
در حالی که مجامع جهانی و سازمانهای بینالمللی مدعی حقوق بشر، در برابر این جنایت تاریخی سکوتی مرموز و معنادار پیشه کردهاند، خاک پاک ایران زخمی شده است؛ زخمی که شاید هیچ مرهمی بر آن ننشیند، چراکه ریشه در حافظه جمعی و هویت ملی ما دارد.
لرزه بر بافت تاریخی پایتخت / ساختمان سینما شکوفه تخریب شد
در تهران، قلب تپنده کشور، موجهای انفجار و ترکشهای بیرحم، بافت تاریخی پایتخت را لرزاندند. بخشهایی از بازار بزرگ تهران که به عنوان یکی از ارکان اصلی بافت تاریخی پایتخت شناخته میشود، دچار خساراتی شدند که مستلزم ارزیابی فنی فوری و اقدامات اضطراری تثبیت و حفاظت است، اما غمانگیزتر از همه، روایتگر تاریخ سینمای ایران بود.
ساختمان سینما شکوفه در میدان شهدا که در دهه ۴۰ شمسی در تهران راهاندازی شده و گواهی بر پیشینه فرهنگ و هنر این مرز و بوم بود، در این حملات تخریب شد، همچنین ساختمان قدیمی ژاندارمری در ابتدای خیابان کارگر جنوبی، به طور کامل در آتش تجاوز فرو ریخت و خبرهایی مبنی بر احتمال آسیب دیدن دانشگاه افسری امام علی در حملات ۹ و ۱۲ اسفند ۱۴۰۴، نگرانیها را دوچندان کرده است.
سایه نحس دشمن بر شهر تاریخی سنندج
در غرب کشور، شهر تاریخی سنندج نیز از گزند این هجوم بیپروا در امان نماند و مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی کردستان از تخریب تعدادی از بناهای تاریخی این شهر در پی حملات هوایی آمریکایی-صهیونیستی خبر داد.
تزئینات معماری ظریف، آینهکاریهای هنرمندانه و بخشهایی از دیوارها و پنجرههای این بناها که حکایت از ذوق و قریه گذشتگان داشتند، در اثر انفجارها تخریب شدند و سکوتی سنگین بر کالبد تاریخی این شهر فرود آمد.
فاجعهای فراتر از هجوم مغول و تاتار؛ خسارت بیش از ۵۰۰ میلیون دلاری دشمن به تاریخ
اصفهان، نگین تاج فرهنگ و تمدن ایران اسلامی، بیشترین خسارت را متحمل شد، مهدی جمالینژاد، استاندار اصفهان، در گفتوگوی زنده با شبکه الجزیره و در حاشیه بازدید خبرنگاران خارجی از این ویرانیها، با اشاره به ثبت جهانی این شهر در سال ۲۰۰۶ به عنوان دومین پایتخت فرهنگی جهان اسلام، این حملات را فاجعهای فراتر از هجوم مغول و تاتار نامید.
او تصریح کرد که ما امروز شاهد یک شبیخون تمدنی هستیم که حتی در دوران هجوم تاتارها و مغولها نیز سابقه نداشته است. دولتخانه صفوی و محورهای تاریخی آلبویه در مرکز استان، هدف موشکهای وحشیانه قرار گرفتند و برآوردهای اولیه نشاندهنده خسارتی بیش از ۵۰۰ میلیون دلار به ابنیه تاریخی است؛ هرچند آسیبهای معنوی و هویتی این فاجعه هرگز قابل محاسبه با ارقام مادی نخواهد بود.
یادگار تیغ بیرحمانه دشمن بر کاخ گلستان / تعرض به میراث فرهنگی ایران نباید بدون پاسخ حقوقی باقی بماند
کاخ گلستان که در سال ۲۰۱۳ در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده بود، در نتیجه انفجارها و امواج ناشی از حملات، دچار آسیب در سازه و تزئینات شد. کاخ چهلستون، این شاهکار معماری دوره صفوی که با وجود نصب نشان سپر آبی باید مصون میماند، در محاصره موجهای انفجاری قرار گرفت و بخشهایی از عمارت رکیبخانه و تالار اشرف و تیموری آسیب جدی دیدند.
غصه اصفهان تنها به اینجا محدود نشد؛ موج انفجار به مسجد جامع عباسی و مسجد شیخ لطفالله نیز رسید و کاشیهای لاجوردی که قرنها آرامش را تأمین میکردند، بر زمین ریختند و استاندار اصفهان با محکومیت این اقدام، تأکید کرد که جهان در برابر نسلکشی فرهنگی سکوت اختیار کرده است.
در چنین شرایطی، صالحیامیری، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، با صدور بیانیهای، از یونسکو خواست تا یک هیئت کارشناسی به ایران اعزام کند. او تأکید داشت که تعرض به میراث فرهنگی ایران نباید بدون پیگیری و پاسخ حقوقی باقی بماند و این حملات نشان داد که دشمنان ایران اسلامی و تمدن آن هیچ حریمی را قائل نیستند.
حمله به میراث فرهنگی جنایت جنگی است / خطر در کمین سبک هنری و معماری بینظیر اصفهان
بهمن زینلی، دانشیار گروه تاریخ و ایران شناسی دانشگاه اصفهان با بیان اینکه در میان تحولات نظامی اخیر و حملات مشترک ایالات متحده آمریکا، رژیم صهیونیستی و متحدانشان به جمهوری اسلامی ایران، فارغ از جنبههای نظامی، یکی از حادثههای بسیار مهم و تأثیرگذار، عملیاتی است که در شهر اصفهان صورت گرفت، به خبرنگار ایمنا میگوید: این حمله به بخشی از شهر که کانون اصلی آثار تاریخی و مجموعههای بزرگ جهانی نظیر میدان نقش جهان، کاخ چهلستون و سایر بناهای تاریخی است، جهتگیری خاصی را آشکار میسازد.
وی با بیان اینکه فارغ از قدمت این آثار، آنچه در خطر است، سبک هنری و معماری بینظیر اصفهان است که اکنون نیازمند ارزیابی دقیق کارشناسان میراث فرهنگی درباره میزان خسارات، هزینهها و زمان لازم برای مرمت و بازسازی است، میافزاید: بر اساس تمام کنوانسیونهایی که پس از جنگهای جهانی اول و دوم شکل گرفتند و نهادهایی نظیر کنوانسیونهای ژنو و یونسکو، حمله به میراث فرهنگی به عنوان جنایت جنگی تلقی میشود.
دانشیار گروه تاریخ و ایران شناسی دانشگاه اصفهان با بیان اینکه این موضوعی است که همگان از آن آگاهی دارند و روشن و محرز است، تصریح میکند: نکته قابل تأمل اینجا است که در دوران دفاع مقدس هشت ساله، با وجود اینکه امکانات شناسایی مراکز و اماکن چنین دقتی نداشت و ضریب خطا بسیار بالا بود، اما حتی در آن شرایط نیز چنین تعرضی به مناطق حاوی این آثار صورت نگرفت و فقط یکی از اهداف در این حملات، منطقهای در نزدیکی میدان کهنه بود، اما امروز با وجود آگاهی ارتشهای جهانی و پیشرفت امکانات، انجام چنین حملاتی سؤالاتی جدی به دنبال دارد.
علت سکوت سازمانهای جهانی درباره آسیبهای میراث فرهنگی و آثار تاریخی ایران در پی حملات هوایی اسرائیل و آمریکا چیست؟ / اقدام دولتهای متخاصم با آگاهی کامل است
زینلی با بیان اینکه یکی از پرسشهای اساسی این است که چرا سازمانهای جهانی تاکنون واکنش نشان ندادهاند، ادامه میدهد: جهان امروز به سمتی رفته است که نهادهای بینالمللی به شدت تحت تأثیر نظام آمریکا هستند و ماهیت و وظایف ذاتی آنها دچار انحراف شده است. امروز عملکرد نهادهای بینالمللی نه بر مبنای منشور سازمان ملل و پروتکلهای بینالمللی و منطقهای است، بلکه تحت تأثیر ایالات متحده آمریکا به عنوان یک ابرقدرت و رژیم اسرائیل شکل میگیرد.
وی با بیان اینکه سکوت این نهادها از یک سو و اقدام دولتهای متخاصم از سوی دیگر، با آگاهی کامل صورت میگیرد، میگوید: این دولتهای متخاصم بر مکان مورد نظر برای حمله اشراف دارند، اما حق را برای خود محفوظ نگه میدارند و خود را فراتر از جوامع بینالمللی میدانند و شرایطی که آنها ایجاد کردهاند، امکان آن را فراهم نمیکند که حتی به صورت صوری، جوامع بینالمللی به آنها ایراد یا اشکالی وارد کنند.
دانشیار گروه تاریخ و ایران شناسی دانشگاه اصفهان با بیان اینکه اکنون در موقعیتی هستیم که جریان غالب پایبند به هیچ اصل بینالمللی نیست و نهادهای بینالمللی هیچ توانایی و اقتداری حتی از نظر رسانهای، ندارند و پروتکلها بیشتر به شعار تبدیل شده است، اضافه میکند: دشمنان با علم و آگاهی کامل این حملات را انجام میدهند و خود را نیازمند پاسخگویی به نهادهای بینالمللی نمیدانند، چراکه جوامع بینالمللی آمریکا و اسرائیل را مورد بازخواست قرار نخواهند داد.
نقض فاحش قواعد اصولی حقوق بینالملل در حملات هوایی مشترک آمریکا و اسرائیل / قانون درباره حمایت از اموال فرهنگی در زمان جنگ چه میگوید؟
حسن راستی، پژوهشگر دکتری حقوق عمومی با بیان اینکه آسیبهای وارده به مجموعه تاریخی اصفهان و دیگر شهرهای کشور در پی اقدامات نظامی اخیر، فراتر از یک واقعه تلخ در سطح ملی است، به خبرنگار ایمنا میگوید: این رویداد را باید تعرضی آشکار به میراث مشترک بشریت و نقض فاحش قواعد اصولی حقوق بینالملل در زمان مخاصمات مسلحانه تلقی کرد.
وی میافزاید: کاخ چهلستون که به عنوان یکی از شاهکارهای معماری و هنر دوره صفوی و نمادی از شکوه معماری ایرانی در فهرست آثار جهانی به ثبت رسیده، دارای ارزشی فراتر از مرزهای جغرافیایی ایران است و تخریب یا آسیب به چنین بنایی، تنها خسارتی فیزیکی به یک بنا نیست، بلکه زخمی عمیق بر پیکر حافظه تاریخی و فرهنگی جمعی بشر است.
کارشناس ارشد حقوق با بیان اینکه عملیات نظامی که منجر به آسیب به این آثار شده، بدون رعایت تعهدات بینالمللی و اصول بنیادین حقوق بشردوستانه انجام پذیرفته است، تصریح میکند: در حقوق بینالملل معاصر، کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه و پروتکلهای الحاقی آن، چتری حمایتی بر سر اموال فرهنگی در زمان جنگ گستردهاند.
حمله عامدانه به بناهای تاریخی و مذهبی قابل پیگرد قضایی است / حفاظت از میراث فرهنگی کشور مسئولیتی اساسی است
راستی ادامه میدهد: بر اساس این اسناد، طرفهای درگیر ملزم هستند اصل احتیاط را رعایت کنند و از هرگونه اقدامی که مستقیم یا غیرمستقیم منجر به آسیب به بناهای تاریخی میشود، خودداری کنند و نادیده گرفتن این اصول و نبود تفکیک میان اهداف نظامی و غیرنظامی، زمینهساز انتساب مسئولیت کیفری بینالمللی به تصمیمگیرندگان و مجریان این عملیات است.
وی با بیان اینکه بر اساس اساسنامه دیوان کیفری بینالمللی، حمله عامدانه به بناهای تاریخی و مذهبی در زمره جنایات جنگی طبقهبندی شده و قابل پیگرد قضایی است، میگوید: حفاظت از میراث فرهنگی کشور یک مسئولیت اساسی است و انتظار میرود دستگاههای مسئول با بهرهگیری از ظرفیتهای علمی، تخصصی و دیپلماتیک، روند حفاظت، مرمت و بازسازی این آثار را با جدیت دنبال کنند.
کارشناس ارشد حقوق اضافه میکند: در این راستا معاونت حقوق بشر قوه قضائیه و وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری ایران وظیفهای روشن در پیگیری این اقدام در سطح بینالمللی دارند، تعرض به میراث تاریخی ایران نباید بدون پیگیری و پاسخ حقوقی باقی بماند و انتظار میرود این نهاد با جدیت کامل، ابعاد این اقدام را مستندسازی کند و پیگیری مسئولیت عاملان آن را در مجامع و سازوکارهای بینالمللی در دستور کار قرار دهد
در پایان این واقعه تلخ و سهمگین، آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، پیگیری ابعاد حقوقی این فاجعه در مجامع بینالمللی است، حملات انجامشده، نقض آشکار چندین سند بنیادین از جمله کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه برای حمایت از اموال فرهنگی در جریان مخاصمات مسلحانه و دو پروتکل الحاقی آن بهشمار میرود و تخریب آگاهانه بناهای دارای ثبت ملی و جهانی، نهتنها تجاوز به خاک یک کشور، بلکه تعرض مستقیم به میراث مشترک بشریت محسوب میشود و از منظر حقوق بینالملل، مصداق روشن جنایت جنگی علیه میراث فرهنگی است.
سکوت سازمانهای بینالمللی به ویژه شورای امنیت و یونسکو، نه تنها از حیث اخلاقی، بلکه از منظر حقوقی نیز قابل بازخواست است و تعهدات بینالمللی این نهادها ایجاب میکند که در برابر تخریب میراث فرهنگی، مستقل از ملاحظات سیاسی، اقدام فوری انجام دهند و این اسناد حقوقی، بنیانی برای اثبات مسئولیت بینالمللی دولتهای متخاصم فراهم میکنند و مانع از تکرار چنین اقدامات ضدانسانی در آینده خواهند بود.
این رخدادها را باید آزمونی برای نظم حقوقی جهانی دانست و احیای بناهای آسیبدیده، تشکیل کمیسیونهای حقیقتیاب، مستندسازی دقیق تخریبها و پیگیری حقوقی آنها در دادگاههای بینالمللی، نه تنها اقدامی برای بازسازی فیزیکی، بلکه پاسخی به یک جنایت تمدنی است.
اگر این حملات در سکوت بماند، نه فقط تاریخ ایران، بلکه حافظه فرهنگی بشریت دچار فراموشی و زوال خواهد شد و از همینرو پیگیری حقوقی و بینالمللی این فاجعه، مسئولیتی ملی و انسانی است که باید با قاطعیت و استمرار دنبال شود.
نظر شما