به گزارش خبرگزاری ایمنا، با گسترش دامنه درگیریها در منطقه و هدف قرار گرفتن پایگاههای نظامی آمریکا در کشورهای حاشیه خلیج فارس، بار دیگر هشدار پیشین رهبر شهید انقلاب اسلامی درباره پیامدهای هرگونه تجاوز به ایران مورد توجه قرار گرفته است. ایشان پیش از شهادت خود تأکید کرده بودند که اگر آمریکا دست به تجاوز نظامی علیه ایران بزند، جنگ از مرزهای ایران فراتر رفته و به یک جنگ منطقهای تبدیل خواهد شد؛ هشداری که اکنون با درگیر شدن پایگاههای آمریکایی در کشورهای مختلف منطقه بیش از گذشته معنا پیدا کرده است.
در همین چارچوب، علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی نیز با اشاره به تهدیدات اخیر و حملات به زیرساختهای غیرنظامی از جمله مدرسه دخترانه میناب و برخی بیمارستانها گفت: «دشمن که از ناکامی در صحنههای اصلی مستأصل شده، به بمباران مدارس و تهدید مردم روی آورده است. ترامپ مردم را تهدید میکند که اگر تسلیم نشوید، شما را "لِو" میدهیم. این حرفها نشان میدهد که او هیچ شناختی از فرهنگ و تمدن ایران ندارد.»
لاریجانی در ادامه با خطاب قرار دادن کشورهای منطقه تصریح کرد: «ما به همسایگان خود گفتهایم و دوباره هم تکرار میکنیم؛ اگر بنا باشد از خاک شما پایگاهی در اختیار آمریکاییها قرار گیرد تا از آنجا به ایران حمله کنند، این حق مسلم ماست که به آن پایگاهها پاسخ دهیم. این را صریح گفتهایم و دروغ هم نمیگوییم. چندی پیش یکی از مسئولان یک کشور منطقه به من گفت که ما بعد از سالها فهمیدیم به آمریکا اعتمادی نیست و مشکل اصلی منطقه اسرائیل است. به او گفتم پس چرا اکنون اجازه میدهید از پایگاههای شما علیه ما استفاده شود؟»
وی تأکید کرد: «معنی ندارد کشوری با ما اعلام دوستی کند اما همزمان پایگاهش در اختیار دشمن برای حمله به ایران باشد. این حق ایران است که به هر نقطهای که مبدأ تجاوز باشد پاسخ دهد و این سیاست همچنان پایدار خواهد بود.»
همچنین مسعود پزشکیان رئیس جمهور خاطر نشان کرد: اگر بخواهند از هر کشوری به خاک ما حمله و تجاوز کنند، مجبوریم به این حمله پاسخ دهیم و این پاسخ دادن به معنای این نیست که ما با آن کشور دعوا و اختلاف داریم یا میخواهیم مردم آنجا را ناراحت کنیم و به اجبار پاسخ دهیم.
وی تصریح کرد: هر مقدار که فشار به خاک ما زیاد باشد، قدرت برخورد ما بیشتر خواهد بود.
در چنین شرایطی، بررسی شبکه گسترده پایگاههای نظامی آمریکا در خاورمیانه و کشورهای حاشیه خلیج فارس نشان میدهد که واشنگتن برای اجرای عملیاتهای خود علیه ایران به چه زیرساختهایی در منطقه تکیه کرده است؛ زیرساختهایی که اکنون به یکی از کانونهای اصلی تنش و اهداف مشروع ایران در منطقه تبدیل شدهاند.
آنچه از شبکه پایگاههای نظامی آمریکا در خاورمیانه میدانیم
راشاتودی در گزارشی به بررسی شبکه نظامی آمریکا در منطقه پرداخت و نوشت ایالات متحده برای پشتیبانی از عملیاتهای خود علیه ایران به مجموعه گستردهای از پایگاهها و تأسیسات نظامی در کشورهای متحد در منطقه دسترسی دارد.
در واقع، تجاوز نظامی آمریکا علیه ایران بدون استفاده از پایگاههای نظامی این کشور در سرزمینهای پادشاهیهای حاشیه خلیج فارس تقریباً غیرممکن بود. این پایگاهها به عنوان نقاط اصلی استقرار توان تهاجمی آمریکا عمل میکنند. حضور نظامی آمریکا در منطقه سالهاست یکی از ارکان راهبردی سیاست خارجی این کشور محسوب میشود؛ حضوری که هدف آن به گفته واشنگتن تأمین امنیت عرضه جهانی نفت، حمایت از متحدان و بازدارندگی در برابر تهدیدات منطقهای است؛ تهدیداتی که در روایت آمریکا و اسرائیل عمدتاً از سوی ایران دانسته میشود.
ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا
یکی از ستونهای اصلی حضور نظامی آمریکا در منطقه، ناوگان پنجم نیروی دریایی این کشور است. حوزه عملیاتی این ناوگان خلیج فارس، تنگه هرمز و آبهای اطراف آن را دربر میگیرد. پایگاههای اصلی آن در بحرین، قطر، کویت، امارات متحده عربی، عربستان سعودی و عمان قرار دارند و شامل مراکز فرماندهی، زیرساختهای حیاتی، مراکز لجستیکی، پایگاههای هوایی و بنادر نظامی هستند.
پیش از آغاز عملیات علیه ایران، آمریکا انتظار واکنش ایران را داشت و به همین دلیل تعداد نیروها و کارکنان پشتیبانی در این پایگاهها را کاهش داد. با این حال، اعزام نیروهای تهاجمی جدید و سامانههای دفاع موشکی باعث افزایش قابل توجه حضور نظامی آمریکا در منطقه شد.
ناوگان پنجم در سال ۱۹۹۵ و پس از عملیات «طوفان صحرا» علیه حکومت صدام حسین در عراق دوباره فعال شد. در آن زمان مشخص شد که در چنین منطقه ناآرامی، نیروی دریایی آمریکا باید حضوری دائمی داشته باشد؛ حضوری که واشنگتن آن را برای حمایت از «دموکراسی و آزادی» توجیه میکند. امروزه ناوگان پنجم بر منطقهای حدود ۶.۵ میلیون کیلومتر مربع، از خلیج فارس تا بخشهای گستردهای از اقیانوس هند، نظارت دارد.
مقر فرماندهی این ناوگان در بحرین و در پایگاه مرکزی نیروی دریایی آمریکا در شهر منامه قرار دارد که با نام پایگاه پشتیبانی دریایی بحرین شناخته میشود. این مجموعه در منطقه الجفیر واقع شده و چندین بلوک شهری را دربر میگیرد؛ از جمله انبارها، مراکز فرماندهی ارتباطات و اطلاعات، زمین بیسبال و محلهای اسکان نیروها. این پایگاه عملیات ناوگان را هماهنگ میکند؛ از جمله فعالیت گروههای ضربتی ناو هواپیمابر مانند «یواساس آبراهام لینکلن»، ناوشکنهای کلاس آرلی برک، ناوچهها و زیردریاییهایی که در محدوده مسئولیت ناوگان پنجم فعالیت دارند.
این ناوگان پیشتر در عملیاتهایی مانند «ارنسـت ویل» در سالهای ۱۹۸۷ و ۱۹۸۸ (برای تضمین عبور امن نفتکشها) و عملیات «پرِیینگ مانتیس» در سال ۱۹۸۸ (حمله به سکوهای نفتی ایران در خلیج فارس) شرکت داشته است. همچنین در جنگ عراق در سال ۲۰۰۳ و عملیاتهای ضد داعش و علیه حوثیهای یمن حضور داشته و اکنون نیز به طور مستقیم در عملیات علیه ایران مشارکت دارد.
بحرین؛ پایگاه مرکزی نیروی دریایی آمریکا
پایگاه اصلی نیروی دریایی آمریکا در بحرین که به سادگی با عنوان «پایگاه دریایی آمریکا» شناخته میشود، در سال ۱۹۷۱ از ناوگان بریتانیا به آمریکا منتقل شد. پس از فعال شدن دوباره ناوگان پنجم در سال ۱۹۹۵، مقر فرماندهی آن در همین پایگاه مستقر شد.
در کنار آن یک مرکز لجستیکی با بندر، آشیانهها و بیمارستان قرار دارد که «بندر خلیفه بن سلمان» نامیده میشود. این بندر محل عبور و پردازش تمام محمولههای ناوگان پنجم است.
در زمان صلح حدود ۸۵۰۰ نفر در این پایگاه مستقر بودند، اما با آغاز عملیاتهای نظامی این تعداد به حدود هزار نفر کاهش یافت. این پایگاه میزبان ناوشکنها و ناوهای هواپیمابر آمریکایی است و توسط سامانههای پدافند هوایی و موشکی پاتریوت محافظت میشود. همچنین یکی از بزرگترین مراکز ارتباطات فضایی و اطلاعات سیگنالی در این پایگاه قرار دارد.
این پایگاه در نخستین روز درگیریها هدف موشکهای بالستیک ایران و پهپادهای انتحاری شاهد قرار گرفت.
قطر؛ پایگاه هوایی العدید
پایگاه هوایی العدید در سال ۱۹۹۶ توسط قطر ساخته شد. هدف اصلی دوحه از احداث این پایگاه تضمین حضور دائمی نظامی آمریکا در منطقه و بازدارندگی در برابر تهدیدات همسایگان بود.
آمریکا نخستین بار در سال ۲۰۰۱ از این پایگاه برای عملیات در افغانستان استفاده کرد و در سال ۲۰۰۲ توافق رسمی برای استقرار نیروی هوایی آمریکا در آن امضا شد. این پایگاه نقش مهمی در هماهنگی عملیاتهای آمریکا در افغانستان و بهویژه خروج نیروهای آمریکایی در سال ۲۰۲۱ داشت. عملیات علیه داعش و حوثیهای یمن نیز از همین پایگاه انجام شد.
امروزه العدید بزرگترین پایگاه هوایی آمریکا در منطقه محسوب میشود. در زمان صلح حدود ۱۰ هزار نفر در آن حضور داشتند که در فوریه ۲۰۲۶ به حدود ۵ هزار نفر کاهش یافت. این پایگاه علاوه بر هواپیماهای آمریکایی، میزبان هواپیماهای نیروی هوایی قطر و برخی متحدان آمریکا نیز هست.
این پایگاه قادر است انواع هواپیماهای نظامی از جمله هواپیماهای ترابری C-17، بمبافکنهای B-52 و B-1B، جنگندههای F-22 و F-35 و همچنین هواپیماهای سوخترسان و پهپادهای شناسایی و رزمی را پشتیبانی کند.
در روزهای اخیر این پایگاه چندین بار هدف حملات موشکی و پهپادی ایران قرار گرفته است و تصاویر ماهوارهای نشان میدهد رادار هشدار زودهنگام آن آسیب دیده است.
کویت؛ مراکز لجستیکی آمریکا
پایگاههای آمریکا در کویت پس از جنگ خلیج فارس و آزادسازی این کشور از اشغال عراق ایجاد شدند. سه مرکز اصلی شامل کمپ عریفجان، کمپ بوهرینگ و پایگاه هوایی علی السالم به عنوان مراکز لجستیکی کلیدی برای نیروهای آمریکایی در منطقه عمل میکنند.
این پایگاهها پیش از جنگ عراق در سال ۲۰۰۳ ایجاد شدند و در آن جنگ نقش مهمی داشتند. در عملیاتهای اخیر علیه ایران نیز این پایگاهها دوباره اهمیت یافتهاند.
در کویت نیروهای آمریکایی مجهز به جنگندههای F-16 و بالگردهای آپاچی مستقر هستند و سامانههای دفاع موشکی پاتریوت نیز در این پایگاهها فعالاند.
ایران از ۲۸ فوریه حملات موشکی و پهپادی خود به این پایگاهها را آغاز کرد و از موشکهای فاتح-۱۱۰ و پهپادهای شاهد استفاده کرد. در نتیجه این حملات، زیرساختهای نظامی آمریکا در کویت از جمله پایگاههای هوایی، سامانههای پدافندی و مراکز فرماندهی آسیب دیدند و نخستین تلفات رسمی نیروهای آمریکایی در این کشور ثبت شد.
امارات؛ الظفره و بندر جبل علی
در امارات متحده عربی نیروهای آمریکایی در پایگاه هوایی الظفره و بندر جبل علی مستقر هستند. این دو نقطه نقش مهمی در نظارت بر خلیج فارس دارند.
پایگاه الظفره در ۳۲ کیلومتری جنوب ابوظبی قرار دارد و پایگاهی مشترک میان امارات و آمریکا است. این پایگاه از زمان حملات ۱۱ سپتامبر برای عملیاتهای آمریکا در افغانستان مورد استفاده قرار گرفت.
حدود ۵ هزار نظامی آمریکایی در این پایگاه حضور دارند و سامانههای پاتریوت و تاد برای دفاع از آن مستقر شدهاند.
بندر جبل علی نیز یکی از بزرگترین بنادر مصنوعی جهان و مرکز اصلی پشتیبانی ناوگان دریایی آمریکا در منطقه است. این بندر میتواند همزمان میزبان ۲۰ کشتی بزرگ باشد.
ایران از ۲۸ فوریه حملات موشکی و پهپادی گستردهای به این پایگاهها انجام داد که به آشیانهها، باند پرواز و تأسیسات بندری خسارت وارد کرد.
عمان؛ پایگاههای دسترسی آمریکا
حضور نظامی آمریکا در عمان بیشتر بر اساس توافق «دسترسی به تأسیسات» است و شامل پایگاههای دائمی بزرگ نمیشود.
آمریکا از پایگاههای هوایی «ثمریت» و «مصیره» و همچنین بنادر «دقم» و «صلاله» برای عملیات لجستیکی و پشتیبانی ناوگان پنجم استفاده میکند.
با توجه به نقش میانجی عمان در منطقه، ایران معمولاً از هدف قرار دادن این کشور خودداری کرده است، هرچند در سوم مارس یک حمله پهپادی به خاک عمان گزارش شد اما ایران مسئولیت آن را برعهده نگرفت.
عربستان سعودی
عربستان به عنوان بزرگترین متحد آمریکا در خاورمیانه ممکن است در صورت وارد شدن خسارت جدی به این کشور، به عملیات علیه ایران بپیوندد.
مرکز اصلی حضور نظامی آمریکا در عربستان پایگاه هوایی پرنس سلطان است که در ۱۰۰ کیلومتری جنوبشرق ریاض قرار دارد و چهار سامانه پاتریوت در آن مستقر شده است.
ایران در حملات خود این پایگاه و همچنین تأسیسات شرکت نفتی آرامکو را با موشکهای بالستیک و پهپادهای شاهد هدف قرار داده است.
وضعیت منطقه بسیار ناپایدار است و به نظر میرسد ایران با هدف قرار دادن پایگاهها و زیرساختهای کشورهای حاشیه خلیج فارس تلاش میکند این کشورها را وادار کند بر آمریکا فشار بیاورند تا عملیات نظامی خود را متوقف کند.
راشاتودی در انتها اینگونه جمع بندی میکند که گزارشها نشان میدهد چنین فشاری واقعاً در حال اعمال است. با این حال هنوز مشخص نیست آیا ایران میتواند بدون عبور از خط قرمزی که ممکن است واکنش شدید کشورهای همسایه ـ از جمله حملات هوایی مستقیم ـ را در پی داشته باشد، این راهبرد را ادامه دهد یا نه. فعلاً به نظر میرسد ایران موفق شده از چنین سناریویی جلوگیری کند.
نظر شما