گفتگو با استاد ملکی ریزی نخستین استاد زن خوشنویس در استان اصفهان:

خوشنویسی هنری متعالی و سوار بر مرکب کلک خیال انگیز

تاریخ انتشار : سه شنبه ۳۰ آذر ۱۳۹۵ ساعت ۰۸:۴۹
Share/Save/Bookmark
لنجان_ستاد شهناز ملکی بانوی هنرمند زرین شهری گفت: عشق به هنر و خوشنویسی مرا در این وادی نگه داشته است.
 
شهناز ملکی بانوی هنرمند زرین شهری از هنرمندان برتر خوشنویس کشور است که با تلاش و پشتکار توانست به جایگاه استادی خوشنویسی انجمن خوشنويسان ايران دست پیدا کند. او متولد 1356 دارای مدرک كارشناسی زبان وادبيات فارسی و نشان درجه دو هنری از وزارت ارشادکشور است. در اين رهگذر خوشنویسی را ابتدا از کتب خوشنویسی آغاز کرد و در فاصله سال‌های 85 تا90 نزد اساتیدی چون علی فرزانه، ابوالوفا حسینی و استاد قاسم احسنت قالب نستعلیق را آموزش دید و قالب شکسته را نیز نزد استاد حسین گلشنی فرا گرفت و نخستین نمایشگاه آثارش را سال1388 در گالری کوثراصفهان برپا کرد. او اولین بانوی اصفهانی است که در استان درجه استادی خط را کسب نموده است .آنچه پيش رو داريد، گفتگوی «ایمنا» با بانوی خوشنويس زرین شهری است كه يكی از راويان منظومه بلند هنر، فرهنگ و فرزانگی ايران اسلامی است.
اولین بارقه‌های توجه به‌هنر در شما چگونه ظهور و بروز پیدا کرد و چطور شد كه از بين هنرهای مختلف به هنر خوشنويسی گرایش پیدا کردید؟
از همان دوران كودكی خط خوش را دوست میداشتم بطوری که وقتی در کتاب‌ها یا روی دیوارهای شهر خط زیبایی را میدیم مجذوب آن می‌شدم و از ان بسیار لذت میبردم و می‌توانم بگویم حواسم همیشه به خط و نقش بود و روی دیواری‌ها خانه پدریم کارهای خوشنویسی انجام می دادم باید بگویم حس زیبادوستی به خوشنویسی و این هنر گران سنگ باعث شد تا تصمیم بگیرم این هنر زیبا را بیاموزم و خوشنويسی را به طور جدی پيگير شوم.البته باید این نکته را نیز باید بگویم که هر جایی که حال و هوای آسمانی و قدسی وجود داشته باشد، پیامی برای بشریت نیز وجود دارد که در این میان خط و خوشنویسی در رسیدن به این حال و هوا حضوری بسیار درخشان دارد و به همین جهت عواطف من بیشتر درگیر خط و خوشنویسی بود که بیشتر به شعر و ادبیات غنی این سرزمین و مسائل معنوی آن پیوند خورده بود.

نقش خانواده و بخصوص همسرتان در تكامل هنری شما چگونه بوده است؟
اگر حمایت و تشویق خانواده نبود امروز من در این جایگاه قرار نمی گرفتم و به یاد دارم که پدر و مادرم مرا درامر تحصیل وهنر تشویق میکردند و بعدها هم پس از ازدواج، همسرم با زحمات و حمایت هایش باعث شد من با قوت قلب بیشتر این مسیر را ادامه دهم چرا که ایشان در نقش يک همسر با پذيرفتن بخشی از مسئوليت‌های زندگی و با توجه به مشغله فراوان، فضای مناسبی را برای فعاليت هنری‌ام فراهم كردند كه در جهت پيگيری جدی‌تر هنر خوشنويسی تاثير به سزايی داشت، به عنوان مثال به دلیل سطح کیفی کلاسهای استاد قاسم احسنت در شیراز برای کسب این هنر متعالی نزد ایشان تلمذ کردم و همسرم به مدت 2 سال هر هفته مرا در این مسیرحمایت وهمراهی می کرد.
به طور متوسط روزی چند ساعت مشق خط می‌كنيد و از بين انواع خطوط (نستعلیق، شکسته، ثلث ونسخ و ...) به کدام قالب راغب ‌تر هستید؟
من در دوران هنرجویی گاهی تا 16 ساعت در روز به خطاطی می پرداختم و امروز هم از کوچکترین فرصت ممکن برای مشق خط نهایت استفاده را می برم. من از انواع خطوط لذت میبرم اما از میان تمامی آنها به نستعليق علاقه بیشتری دارم چرا که این نوع خط دیریابتر از قالب های دیگر است و به نوعی نستعليق از حيث زيبايی و جمال نسبت به ديگر خطوط اسلامی برتری خاصی دارد و بدین جهت نستعليق را عروس خطوط اسلامی لقب داده‌اند؛ دليل آن هم برخورداری از زیباترین ومتعادل ترين ومنظم ترین قواعد بصری است و موافق ترين خطوط با روحيه مردم ايران است و شاید به همین دلیل نستعليق طی قرون گذشته همواره در خط مقدم انتخاب هنرمندان خوشنويس بوده است.

به نظر شما آيا هنر ذاتی است يا اكتسابی و در هنر خوشنويسی تعليم و آموزش چقدر در خوشنويس شدن فرد موثر است؟
هنر یک نوع بیان است که در واقع بشر برای ایجاد ارتباط موثر انسانها به آن توجه داشته ودر آن از احساسات وعواطف ومکنونات قلبی خودش بیشتر استفاده می کند و به همین جهت باید گفت سرشت همه انسان‌ها با علاقه به هنر آمیخته شده است و به همین جهت ذوق هنری بطور کلی یک استعداد ذاتی است که خداوند متعال آن را در وجود انسانها به ودیعه گذاشته و همه افراد هم به نوعی از این موهبت الهی بهره‌مند هستند و هر فردی به فراخور علاقه‌مندی خود از يكی از رشته‌های هنری بهره می‌برد که البته اگر این استعدادها در افراد مختلف شناسایی شود در اثر تعلیم و پرورش ،فرد به کمال هنری دست پیدا می‌کند.باید به این نکته نیز توجه داشت که در هنر خوشنویسی نكات فنی و آموزشی امری كاملا اكتسابی است و می توان گفت جنبه اکتسابی هنر خوشنویسی پس از جنبه ذاتی ان قرار دارد و به هيچ وجه نمی‌تـوان نقش تعليم و آموزش را در اين رابطه ناديده گرفت.البته به نظر من در اکثر ایرانی ها به طور ذاتی میل وگرایش به هنر وجود دارد و تنها باید پرورش پیدا کند تا هنر فرد در جایی که شایسته آن است ظهور یابد و خود را نشان دهد. طبیعی است هر کسی که از نظر ژنتیکی استعداد قوی تری داشته باشد بیشتر پیشرفت می‌کند و هرچه استعداد کمتر باشد کمرنگ‌تر می شود و این استعداد در همه ایرانی ها وجود دارد در یکی کمتر و در یکی بیشتر.

به عنوان يک استاد خوشنويس كه در طول روز با اشعار بزرگانی چون حافظ، سعدی و... سر و كار زيادی داريد، رابطه ميان ادبيات و هنر خوشنويسی را در فرهنگ ايرانی چگونه ترسيم مي‌كنيد؟
هنر و ادبیات بویژه هنر خوشنویسی و ادبیات رابطه ای عمیقی با هم دارند بطوری که اصولا اگر ادبيات را از خوشنويسی بگيريم به نظر می‌رسد همه سرمايه‌اش را گرفته‌ايم و از این جهت باید گفت ارتباط بين ادبيات و خوشنويسی ارتباطی تنگاتنگ، مستحكم و بنيادين است بطوری که اساسا اين هنر فاخر را نمی توان جايی ديگر خرج كرد.و از ابتدای تاریخ نگارش نیز، بشر سعی بر تکامل و زیبایی خط داشته است همانطور که ابتدا نگارش قرآن کریم با خط کوفی و بعد خطوط عربی همچون ثلث و نسخ به زیبایی به نگارش درآمده و تا آنجا که ادبیات غنی و پربار ایرانی با خطوط زیبایی همچون نستعلیق و شکسته نستعلیق به زیبایی هر چه تمام تر به دست ما رسیده است و بالاخص که نگارش کتب شعر و ادبیات تا قبل از اختراع صنعت چاپ، کار اصلی خوشنویسان و کاتبان بوده است از این رو می توان گفت خوشنويس خود را متعهد به انتقال پيام های اخلاقی، اجتماعی و انسانی حكما ، عرفا و بزرگان دين و دانش می‌داند و اين رسالت پيوندی جدانشدنی بين هنر خوشنویسی و ادبیات برقرار كرده است.

صبر در يادگيری و آموزش خوشنويسی يكی از بارزترين ويژگی‌های اين هنر است نظر شما در این خصوص چیست؟
آغاز و انجام خوشنویسی مراحلی دارد چون دوره مقدماتی، متوسطه ، خوش ، عالی ، ممتاز ، فوق ممتاز ونهایتا درجه استادی و باید گفت از میان علاقه مندانی كه قدم در راه فراگیری این هنر متعالی می گذارند كمتر كسی است كه تمام این راه را به پایان برساند وبه صفا وشان درهنر دست یابد واکثر هنرآموزان دراین رشته در اواسط کار از ادامه راه بازمی مانند چراکه هنر خوشنویسی كاری پر زحمت و مشكل وطاقت فرساست كه فقط عشق، علاقه و صبر آسانش می كند که این مسئله در خور حوصله هر كس نیست مخصوصاً اینکه زندگی ماشینی امروز و مشغله ی زندگی متنوع، كمتر به اشخاص اجازه می دهد كه به این هنر ارزنده بپردازند و در این راه پیشتر بروند و جزفرد عاشق راستین در این هنر به ادامه و تكمیل آن نمی پردازد.
به نظر شما آيا می‌توان گفت خوشنويسي در ذات خود حامل اخلاق و معنويت است؟
باید بگویم خط و خوشنویسی پس از طی فراز و نشیب هایی بسیار در دوره های‎ ‎مختلف تاریخ ، امروزه از ارکان مهم ارتباطات وروابط انسانی بشمار می آید از سوی دیگر خط و‎ ‎خوشنویسی در دین مبین اسلام از جایگاه ویژه ای برخوردار است،چنانکه پروردگار‎ ‎جهانیان در قرآن کریم به« قلم » قسم خورده "نون والقلم ومایسطرون" وکتابت را مهم بر می شمارد.همچنین‎ ‎بنا برروایات معتبر از معصومین (ع) نیز بر نیکو نوشتن، سفارشات فراوانی شده است که‎ ‎می توان به

حضرت مولی الموحدین علی (ع) اشاره نمود که خود آن بزرگوار علاوه بر‎ ‎نوشتن زیبای کلام وحی، برای این هنر شریف و آسمانی در باب ترتیب و آداب آن و نیز‎ ‎شرف اشتغال به این هنر مقدس نکاتی بیان فرموده اند که از جمله این فرمایشات آن است‎ ‎که «کلام نیکو صید دلهای مردم کند و خط نیکو تفرج و روشنی به چشم رساند»از این رو هنر خوشنویسی را می‌توان شاخص‌ترین هنر در پهنهٔ سرزمین‌های اسلامی دانست، و آن را به مثابهٔ زبان هنری مشترک برای تمامی مسلمانان جهان اعلام کرد چراکه در بنیاد، آن را هنر تجسم کلام وحی دانسته و به این جهت هنر خوشنویسی همواره

برای مسلمانان ارزش ویژه داشته‌است. ‎بر همین اساس از دیر باز نیز در بین هنرمندان و اساتید بزرگ خوشنویسی جهان اسلام ، خط و خوشنویسی‎ ‎وسیله ای برای تزکیه نفس به شمار می آمده چراکه مضامین روحانی و تاثیر گذاری که از سر‎ ‎پنجه قلم ژرف اندیش و معنوی هنرمند خوشنویس تراوش میکند اعم از آیات قرآنی، روایات‎ ‎و پند و اندرزهای بزرگان، نثر و نظم و بطور کلی آشنایی هنرمند با ادبیات‏‎ ‎عرفانی موجب می شود که خوشنویس آنها را در شرایط خاص و روحانی بنویسد تا جایی که‎ ‎این مسئله بمنزله همنشین و مونس در دل او جای می گیرد و دل جان هنرمند را از زنگارهای‎ ‎درونی و هوسهای باطنی صیقل می دهد که این نیز از الطاف خداوند متعال است.
همانگونه که خود گفتید نستعليق را عروس خطوط اسلامی لقب داده‌اند و خطی که در كمال اعتدال و توازن است، جايگاه این خط چگونه می‌بينيد؟
خط نستعلیق يكی از زيباترين هنرهای ايرانی است كه از اعتدال و توازن خاصی برخوردار است از سوی دیگر اين خط نسبت به ديگر خطوط از حيث خوانايی پيشتاز بوده و اساسا هدف از ابداع اين خط اين بوده كه خوانا نويسی در آن برهه اولويت بسياری داشته است، در عين حال اين خط نسبت به خط نسخ که خشک تر و كم دورتر است با روحيه متعادل ايرانيها عجین شد.خط نستعليق دارای ملاحت و شيرينی و خصوصيات خاص خود است. اما اينكه چرا زيبايي و ملاحت در خط نستعليق بيشتر است، به دليل « دور» و قوسهايی است كه خط نستعليق نسبت بخط قبلی خود یعنی خط نسخ دارد وهمینطور وجود نسبتهای طلایی دراندام حروف نستعلیق آن را گیراتر كرده است.ممكن است آنهايي كه با اين خط آشنا نيستند، از اين خط استقبال نكنند ولی نستعلیق خط ملی ایرانیان و عصاره زیبایی‌شناسی این مردمان است و در همه جا به عنوان سمبل هنر ایران شناخته می‌شود همچنین نزدتمامی اقوام و مللی محبوبیت و دلپذیری خود را دارد.
آیا امروزه هنر خوشنویسی در خانواده‌های ایرانی همچون گذشته حائز اهمیت است؟
البته امروز آنچنان که باید و شاید به هنر خوشنویسی توجهی نمی‌شود. زمانی که ما محصل بودیم آموزش خط یکی از دروس اصلی بود یعنی ما معلم خط داشتیم و در گذشته‌های نه چندان دور اکثر ایرانی ها خطاط بودند وتدریس خط درمکاتب ومدارس از واجبات بشمار میرفت.

در هنر خوشنویسی، تعداد هنرمندان مطرح زن را در مقایسه با مردان چگونه ارزیابی می‌کنید؟
از قدیم تعداد خوشنویسان زن به تعداد انگشتان دست هم نمی رسید ولی امروزه ما شاهد هنرنمایی بانوان در این عرصه هستیم آنقدر که آمار نشان داده هنرجویان کلاسها ی خوشنویسی را اکثرا از بانوان تشکیل داده اندو زنان نه تنها همپای مردان بلکه گاهی گوی سبقت را از مردان این عرصه ربوده اند.در هنر نیز متاسفانه بحث مردسالاری وجود دارد و در داوری مسابقات و جشنواره های مختلف نیز ابتدا به آثار ارائه شده از سوی آقایان توجه می‌شود و این در حالی است که این روح انسان است که ان هنر را خلق می‌کند و بین زن و مرد نیز هیچ تفاوتی وجود ندارد و این ناعادلانه است که رتبه‌های برتر به آقایان اختصاص می‌یابد هرچند زنان خوشنويس امروز جايگاه مناسبی را در ميان جامعه خوشنويسی به خود اختصاص داده‌اند اما واقعيت آن است که امروز اگر چه آمار مراجعين به كلاس‌های انجمن خوشنويسان خبر از برتری كمّی و آماری بانوان مي‌دهد لكن هنوز تعداد بانوانی كه به صورت حرفه‌ای به امر خوشنويسی اشتغال دارند و به درجه استادی نائل آمده‌اند به تعداد انگشتان یک دست است و این در حالی است که گرایش زنان به این رشته بیشتر مشاهده میشود.

برگزاری جشنواره ها و نمایشگاه های مختلف در ارتقاء این رشته هنری چه تاثیری دارد؟
برگزاری نمایشگاه و همچنین جشنواره های مختلف نقش بسیار تاثیرگذاری را در ارتقاء این هنر ایفا می‌کند به طوری که اگر اینها نباشد تا حدی با رکود مواجه می‌شویم و حرکت به سمت پیشرفت و خلاقیت به مرور از بین می رود چرا که در زمان برگزاری اینگونه برنامه ها علاقه مندان و هنرمندان، کارهای نو می‌بینند وخودشخص با برپایی نمایشگاه تجربه زیادی کسب میکند ودرجهت پیشرفت وارتقا هنر خودبیشتر میکوشد وبرای برطرف کردن نقص های کار خود تلاشی مضاعف انجام میدهد. نگاه شما به خاصيت‌های مفهومی حروف الفبا و جنبه‌های نمادين آن چگونه است؟ حروف الفبا هر کدام در ذات خود ارزش مفهومی دارند که با ترکیب آنها انتقال معنا میسر می شود. به عنوان مثال نقطه در خوشنویسی نشان وحدت و احدیت است که ارزش و جایگاه خاصی به لحاظ نمادی عرفانی پیدا می کند و یا « الف » كه نماد استقامت است يا حرف « د » كه نماد تواضع است. و یک خوشنویس کلمات و حروف را با خلاقیت آراسته و به یک اثر هنری فاخر مبدل می‌کند، که البته این براحتی میسر نیست و در این راه مشقت‌های فراوانی را یک خوشنویس باید پذیرا باشد.

توصيه شما به هنرجويان جوان كه تازه وارد اين عرصه شده‌اند چيست؟
توصیه ام این است که چنانچه وارد این عرصه می شوند با جدیت و قاطعیت در این راه گام بردارند و به این هنر به عنوان راهی برای رشد و کمال معنوی خود و جامعه بیندیشند تا به موفقیت برسند البته در قدم اول تمرين طلبگی و احترام به پيش‌كسوت است. هنرجو حتی اگر در اجرای خوشنويسي از استاد خود نيز پيشی بگيرد اولين وظيفه‌اش حرمت‌گذاری به مدرس واستاد خود است همانگونه که نقل است از حضرت علی علیه السلام که فرمودند:من علمنی حرفا فقدصیرنی عبدا (هرکس به من کلمه ای تعلیم دهد مرا بنده خودکرده است). گام دوم ورود با هدف به اين حوزه است كه به معنای واقعي كلمه صبر و شكيبايی هنرجو را طلب می‌كند. از این رو جوانانی که قصد وررود به این هنر را دارند با سنجش جنبه‌های مختلف،اين انتخاب را انجام دهند و از تعجيل پرهيز و صبوری پيشه كنند تا مطلوب حقيقی آنها حاصل شود.
سخن آخر.
هنر خوشنویسی هنری اصیل وماناست اما نیاز است از سوی مسئولان و مقامات کشوری مورد حمایت قرار گیرد، چرا که این هنر خود می‌تواند گره گشای مشکلات فرهنگ عمومی باشد. از سوی دیگر هنرمندان خوشنویسی شهرستان لنجان نیاز به حمایت مسئولان شهرستان دارند و بسیار حیف است که این شهرستان با داشتن هنرمندان و پتانسیلی بالا فاقد یک گالری برای نمایش آثار هنرمندان باشد.چراکه هرگاه سخن از هنرهای تجسمی به میان می‌آید، نگارخانه‌ها و گالری‌های خوش آب و رنگ و محل‌هایی که هنرمندان آثار خود را از قبیل خطاطی، نقاشی، طراحی، مجسمه سازی و... را در ویترینی زیبا از خلاقیت و نوآوری به معرض نمایش می‌گذارند در ذهن‌ها نقش می‌بندد، اما طی سال‌های گذشته در شهرستان لنجان بدليل فراهم نبودن امكانات و یا نبود یک نگارخانه‌‌ی درخور و مناسب و یا مکانی که به استانداردها

نزدیک باشد باعث شده است هنرمندان این شهرستان دچار مشكلات متعددی شده و دلخوش به برگزاری نمايشگاه، ورک‌شاپ و...نباشند چرا که تنها مکان نمایش آثار آنها فرهنگسرای شهرداری زرین‌شهر است که اغلب هم علاقمندانی انگشت شمار برای دیدن آثار هنرمندان در این مکان حضور پیدا می‌کنند واین درشان این هنر نیست و این خود دغدغه‌ای بزرگ برای هنرمندان این شهرستان به‌شمار می‌آید و این مسئله سبب شده هنر و هنرمندان شهرستان لنجان همواره در لایه‌های واپسین ذهن به فراموشی سپرده ‌شوند و سرمای بی مهری به هنرمندان در عمق استخوان‌های آنها رخنه ‌کند البته امیدواریم مسئولان شهرستان لنجان به هنر و دغدغه هنرمندان نگاهی ویژه داشته باشند و مکانی درخور برای آنها در نظر گرفته شود تا با برگزاری نمایشگاه‌ها و ورک‌شاپ‌های مختلف در میان هنرمندان کشور عرض اندام کنند.

به گزارش ایمنا؛ شهنار ملکی در کارنامه خود برگزاری 3 نمايشگاه انفرادی وشركت در بيش از 50نمايشگاه جمعی ملی وبین المللی را دارد. ملکی افتخاراتی چون، رتبه اول خوشنویسی سوگواره ياد يار1387، رتبه دوم خوشنویسی سوگواره های اسلامی لنجان1387 ، نفر اول خوشنويسی جشنواره جوان استان اصفهان 1389و1390، نفر برگزيده جشنواره خوشنويسی سيره نبوی 1388و1389 ، رتبه اول کارگاه خوشنويسی سيره نبوی استان اصفهان1389، رتبه دوم مسابقه خوشنویسی تبسم قلم1387،رتبه برگزيده جشنواره بين المللی خوشنويسی رضوی1389، رتبه برگزيده جشنواره ملی خوشنویسی نينوا(ايلام)1389، رتبه برگزیده اولین جشنواره خوشنویسی مشق عشق قزوین1387، تقديری هيئت داوران

درجشنواره خوشنويسی امام حسين(ع)1387، تقديری هيئت داوران در جشنواره خوشنویسی كاتبان وحی (شيراز)1389، رتبه برگزیده کارگاه هنری مهروانتخاب اثر برای موزه جماران1389، رتبه برگزيده اولين جشن جهانی نوروز1390، نفربرگزیده جشنواره خوشنویسی نینوا در ایلام1390 ، رتبه دوم جشنواره خوشنویسی فاطمه(س) کوثر هستی شهرکرد1390، رتبه اول کارگاه نستعلیق نمایشگاه بین المللی قرآن1390، رتبه سوم جشنواره خوشنویسی هل اتی (بزرگداشت استاد ابوالوفا حسینی_1390)، رتبه اول جشنواره خوشنویسی بانوان کشور( کوثر)1390، رتبه برگزیده نخستین جشنواره تجسمی آیینه مطهر1391، تقدیری بخش تجسمی بیستمین نمایشگاه بین المللی قرآن) رمضان1391و.... را در کارنامه درخشان خود دارد.

02116/131/20
 کانال اطلاع رسانی: https://telegram.me/imnanews
کد مطلب: 260466
 


 
پربیننده ترین ها